تولید دارو در مقیاس بسیار زیاد را "داروسازی صنعتی"مینامند. وقتی یک ماده شیمیایی که احتمال دارد اثر دارویی داشته باشد و در آزمایشگاه سنتز شد، برای آزمایشهای بالینی حیوانی و انسانی فرستاده میشود، از آنجایی که این آزمایشها بر روی تعداد محدودی صورت میپذیرد، مقدار داروی لازم را در همان آزمایشگاه میتوان تهیه نمود. وقتی یک دارو از تمامی آزمایشهای بالینی موفق بیرون آمد و اجازه ورود به بازار را گرفت، باید آن را در مقادیر خیلی زیاد یا اصطلاحا در مقیاس صنعتی تولید نمود. این اولین مرحله دشوار کار است، چرا که در بسیاری از موارد روشهای آزمایشگاهی، برای مقادیر بسیار زیاد قابل اجرا نیستند و باید برای یک تولید در مقیاس صنعتی یک روش خاص صنعتی پیدا کرد.
بارها دیده شده است، سنتز جسم در آزمایشگاه با راندمان بسیار بالا انجام گرفته ولی چندین سال طول کشیده تا روش صنعتی آن بدست آید و چه بسا آن دارو برای تولید صنعتی مقرون به صرفه تشخیص داده نشده است. پس برای تبدیل یک سنتز آزمایشگاهی به تولید صنعتی تحقیقات جدید را باید از ابتدا شروع کرد. مدیریت یک کارخانه پس از تعیین روشهای تولید صنعتی یک دارو، پا به مرحله بعدی میگذارد که مرحله تهیه مواد اولیه برای تولید صنعتی یک داروی خاص میباشد. مهمترین ماده، همان ماده شیمیایی است که اثر دارویی دارد و اصطلاحا آن را "ماده موثره" مینامند. به دلایل گوناگون فیزیکی و اینکه دارو به چه شکلی (قرص، کپسول، شربت و..) باید تهیه شود، مواد دیگری را همراه ماده موثره میکنند. که آنها را "مواد جانبی" مینامند.
حال این مساله که ماده موثره و مواد جانبی چگونه و به چه نسبت باید با هم مخلوط شوند تا یک شکل دارویی با شرایط مناسب را بدست آورند، خود فصلی جدید در تحقیقات است، که یک کارخانه یا خود مستقیما به نتیجه میرسد و یا روشهای دیگر کارخانجات را از آنها خریداری مینماید، همچنانکه کارخانههای تولید مستقیم ماده موثره میتواند آن را از مراکز دیگر خریداری نماید.
هردارو از دو قسمت تشکیل شده است
- ماده موثره یا مواد موثره اجزاء فعال
- مواد حامل یا کمکی یا مواد جانبی یااکسیپیان
مواد موثره ماده اصلی دارو راتشکیل میدهد که خواص درمانی درآن دارو را دارد
اکسیپیان - حامل - برنده وموادجانبی :هرماده کم وبیش خنثی که به مواد دارویی اضافه میشود تا به آنها قوام وشکل ببخشد که مواد جانبی داروست وخواص درمانی ندارد
اکسیپیانهای قرص :
- پرکننده یا رقیق کننده : مثل لاکتوز- سوکروز - گلوکز - مانیتول سوربیتول - فسفات وکربنات کلسیم - سلولز ها
- بازکنندهها یا پاشاننده: نشاسته - پلی وینیل پیرالیدون - سدیم کربوکسی متیل سلولز
- چسبانندههای محلول: ژلاتین - مشتقات سلولز- نشاسته
- چسباننده خشک : سلولز - پلی اتیلن گلایکول
- سردهنده :سیلیکا - منیزیوم استئارات- تالک
- لغزنده کننده :استئاریک اسید - سدیم لوریل سولفات
- ضد چسبندگی :تالک - نشاسته - سلولز
- مواد جاذب : سیلیکا - میکروکریستالین سلولز
- طعم دهندهها
- موادرنگی